Dossiers - Sluiting kazernes

1 februari 2009 De gezamenlijke vakorganisaties hebben zaterdag een brief gestuurd aan de minister van BZK, mevrouw Guusje ter Horst. Zij bieden aan te helpen met het maken van een tekst voor de bezetting van de eerste tas bij binnenbrand en hulpverlening (prio 1). Lees die brief hier

28 Januari 2010 De Tweede Kamer wil zeker weten dat er straks nog genoeg brandweermannen uitrukken naar een brand en dat ze er ook op tijd zijn. De minister mag wel verder met de wet op de veiligheidsregio's maar niet met het Besluit VR. Dat moet zij aanscherpen! Lees hier het verslag in ons nieuwsbericht.

Kerninformatie: de kazernedichtheid (aantal kazernes verdeeld over een verzorgingsgebied) hangt één op één samen met de opkomsttijden. Minder kazernes betekenen per definitie langere opkomsttijden. Of het moet anders: minder kazernes maar dan meer wettelijke preventiemaatregelen voor burger en bedrijfsleven.

Minder kazernes leveren de burger en bedrijfsleven aanmerkelijk meer onveiligheid op; het duurt immers langer voor de brandweer voor de deur staat. Dit kan worden opgevangen door meer preventieve maatregelen. Dat is echter onmogelijk want het wettelijke niveau is geregeld in het Bouwbesluit en de Brandveiligheidsconcepten voor gebouwcategorieën en die gaan uit van de huidige kazernedichtheden.

Later aankomen, betekent ook minder veiligheid voor het personeel van de uitrukkende brandweerwagens. Zij komen namelijk later aan en zullen meer risico's moeten nemen om dezelfde resultaten te behalen. Immers de brand is groter en daardoor ook de risico's tijdens de redding en het blussen. Veiligheid tijdens repressief optreden wordt voor een deel verkregen door de toegepaste preventiemaatregelen in gebouwen en objecten.

Dat geldt natuurlijk ook als er versterking moet komen. Minder kazernes betekent ook langere aanrijdtijden voor versterking. Dus als er een grotere brand is, zal die niet alleen later worden aangepakt maar ook later worden ingesloten en ... geblust met alle gevolgen van dien.

Standpunt VBV: er zijn al veel te veel kazernes gesloten en verplaatst naar weilanden en industrieterreinen. Hier wonen geen burgers en daardoor doen de Brandweer Vrijwilligers er langer over om eerst naar de kazerne te gaan en dan weer terug de woonkernen in te rijden (oplopende opkomsttijden). Geen vermindering en 'onzinnige' verplaatsing van kazernes dus. Wel één rekenmethodiek nu er sinds 2005 twee methoden zijn die verschillende uitslagen kunnen geven en uitgaan van verschillende uitgangspunten. De VBV is voorstander van het onderbrengen van één rekenmethodiek bij het RIVM dat ook het ambulancespredingsmodel beheert en onderhoudt. Dit bespaart niet alleen veel geld maar bovendien heeft het RIVM als overheidsinstituut geen enkele commercieel belang. Tot slot is de VBV van opvatting dat de samenhang, de balans tussen preventie en repressie in stand gehouden moet worden. Mede omdat ook de veiligheid van repressief optreden daarvan afhankelijk is.

Dossierhouder: Cees van Beek, voorzitter VBV. Te bereiken op zijn e-mailadres. Doordeweeks telefonisch bereikbaar op 033 - 49 62 768 of op 06-17406456. In het weekend alleen voor noodgevallen op het genoemde mobiele nummer.

Opbouw dossier

Het dossier is zo opgebouwd dat eerst het inventariserend onderzoek en enkele gevallen van ingrijpende postsluitingen beschreven worden. Daarna wordt uitleg gegeven over de begrippen en vervolgens de opvattingen van de verschillende belanghebbende organisaties zoals het Ministerie van BZK en de NVBR benoemd. Vervolgens geven wij als VBV onze visie. Tot slot worden alle relevante documenten en documentatie downloadbaar ter beschikking gesteld. Wij houden ons uiteraard aanbevolen voor verbeteringen en aanbevelingen in dit dossier.

Historie

Aanleiding dossier

Webenquête september 2008

Daarna: 6 november 2008 Apeldoorn en Epe: "Nieuwe trend: kazernes sluiten"?

Daarna: 11 november 2008 dekkingsplan Zeeland: "12 kazernes overdag op non-actief!"

Daarna: 27 november 2009 Drama in Apeldoorn: "Sluiting kazerne Wormen"

Daarna: 28 december 2009 2de Kazerne in Meersen: "Kazerne Ulestraten gesloten"

Kazernespreiding en opkomsttijden

Wat is de relatie met de preventiemaatregelen?

De twee rekenmodellen: kazerne open, kazerne dicht?

Welke belangen spelen er landelijk, regionaal en lokaal?

NVBR standpunt: regionaal uitzonderingen beargumenteren

VBV standpunt: één landelijk plan!

Documentatie in volgorde zoals vermeld in dit dossier

Nieuwsberichten van website

Historie

Ooit had ieder gehucht, of dorp, of stadswijk haar eigen brandspuit. De alarmering van de brandweerlieden gebeurde door de kerkklok, later door sirenes en nog weer later door alarmontvangers. Langzamerhand werden die hand- en stoomspuiten vervangen door gemotoriseerde brandspuiten. Die vervanging ging ook dikwijls gepaard met de opheffing van een of meerdere blusgroep(en).

In grotere steden ontstonden beroepskorpsen waardoor de veelheid aan organisatievormen meer uniform werd en op zichzelf weer leidde tot verdere opheffing van die wijkgebonden groepen. De gemotoriseerde beroepscollega's konden gewoon sneller ter plaatse zijn. Zo ontstond door de decennia heen langzamerhand de kazernedichtheid die wij nu kennen. In 1995 waren er volgens het CBS 1053 geregistreerde kazernes. In 2008 waren dat er nog 1010. Bekijk hier de grafiek per 1 januari 2009.

Aanleiding dossier

In de loop van 2007 kwamen er bij de Vakvereniging Brandweer Vrijwilligers (VBV) vele berichten binnen van dreigende sluitingen van brandweerposten. Daarbij viel het op dat voor het eerst in de geschiedenis de dreigingen een massaal karakter kregen.

Bijvoorbeeld in Zaanstad werd voorgesteld om in één klap 12 vrijwilligersposten te sluiten. Er voor in de plaats zouden dan 2 kazernes komen met 24-uursbezetting door beroepscollega's en enkele ondersteunende brandweerposten er rondom heen, bemenst door Brandweer Vrijwilligers.

In Terneuzen bleek in dezelfde periode dat de gemeente plannen had om meerdere vrijwilligersposten te sluiten. Ervoor in de plaats zou, in een gezamenlijk project met Ricas een gecombineerd oefencentrum/kazerne komen met een 24 uursbezetting door beroepscollega's.

Dit was aanleiding voor het bestuur van de VBV om een webenquête op te zetten en een inventariserend onderzoek uit te voeren naar de sluitingen in de afgelopen jaren en naar dreigende postsluitingen. Bovendien wilden wij weten welke achtergronden er speelden en de motieven waarom er sluitingen en bedreigingen ervan, plaats vonden.

Webenquête september 2008

Deze enquête is opgezet in november 2007 en werd uitgevoerd in het voorjaar van 2008. Er maakte meer dan 300 personen gebruik van de mogelijkheid om gegevens in te vullen. Deze gegevens werden getoetst aan de data van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Dit bleek een bevestiging te zijn van de resultaten van de webenquête. De controle van de 'bedreigde' kazernes bleek lastiger. Door middel van enkele steekproeven werd beoordeeld in hoeverre deze gegevens over dreigende sluiting correct waren. De conclusie was dat de trend in algemene zin voldoende betrouwbaar was om mee naar buiten te komen.

Uiteindelijk logen de resultaten er niet om. Vanaf 1995 tot aan 2006 ca. 50 kazernes gesloten en zo'n 40 bedreigd. Lees hier de het VBV-eindverslag van de web-enquête. Op 8 september 2008 kwam de VBV met dit rapport naar buiten via een persbericht, getiteld; "Later spoedeisende noodhulp voor vele burgers!" en de volgende begin tekst:

"Sinds 1995 zijn er tenminste 50 brandweerposten gesloten en zijn of worden er ca. 40 met sluiting bedreigd. Dit is de conclusie van een verkennende webenquête van de Vakvereniging Brandweer Vrijwilligers (VBV) onder haar leden. "Een ontluisterend beeld", aldus de voorzitter Cees van Beek. Dit beeld sluit aan bij een groot aantal recente berichten dat gemeenten tegelijkertijd meerdere vrijwilligersposten (hebben) willen sluiten (o.a. Zaanstad, Sluis, Terneuzen en Hoorn)". Lees hier het betreffende persbericht.

Het Nederlands Dagblad dat meehielp met het onderzoek publiceerde een tweetal artikelen over dit onder werp. Het eerste artikel gaat over dat dorpen hun brandweerkazerne kwijtraken. Lees dat artikel hier dat een uitstekend inzicht geeft in de problemen. Een tweede artikel over dat er kazernes geplaatst worden in weilanden, beoogde de vinger te leggen bij de trend dat oplossingen gezocht worden bij centraliseren van kazernes en dat zo dat opkomsttijden aanmerkelijk oplopen en de lokale binding onder druk komt. Lees hier dat artikel uit het ND.

De VBV schreef een brief over de trend naar het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) hierover en uitte haar grote zorg hierover. Lees die brief hier. De minister van BZK antwoordt in december 2008 welwillend echter geeft aan zij geen onderzoek doet naar de neerwaartse trend omdat er zijn geen achterliggende motieven onderzocht. Als de opkomsttijden maar gehaald worden en dat regelt de minister in het nieuwe Besluit Veiligheidsregio's. Lees haar antwoord hier.

In aansluiting op de geschetste ontwikkelingen worden hieronder enkele recente gevallen van sluiting beschreven.

Daarna: 6 november 2008 Apeldoorn en Epe: "Nieuwe trend: kazernes sluiten?"
"Telkens opnieuw wordt de Vakvereniging Brandweer Vrijwilligers (VBV) bevestigt in haar onderzoek van eerder dit jaar en de gesignaleerde trend van sluitingen van vrijwilligersposten. Alleen al in de cluster EVA (Epe, Voorst en Apeldoorn), één van de zes clusters in de Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland (VNOG), worden ca. 10 van de 20 brandweerposten met sluiting bedreigd. De kazernes Oene en Epe moeten dicht om een gat in de begroting te dichten van ca. € 100.000,= omdat er een ambulancepost zou moeten komen. Daarvoor komt één kazerne in de plaats waardoor de opkomsttijden voor de burgers dramatisch oplopen en de kwalificatie “onvoldoende/slecht” krijgt. Bovendien moet de complete bezetting van de brandweerpost Oene opstappen. Daarbij komt nog eens dat ook de brandweerzorg in de dorpen en buurtschappen van eigen én omliggende gemeenten bij grotere branden en hulpverleningen aanmerkelijk verslechtert. 50 Brandweer Vrijwilligers en 10 posten in en om Apeldoorn op het spel dus!" Download hier het persbericht.

Daarna: 11 november 2008 Zeeland dekkingsplan: "12 kazernes overdag op non-actief!"

"Burgers de klos en Brandweer Vrijwilligers aan de kant. Dat is kort door de bocht de strekking van het kazernespreidingsplan van de veiligheidsregio Zeeland. Dit plan ligt vanochtend ter besluitvorming bij alle Zeeuwse burgemeesters. 12 Brandweerposten overdag op non-actief en 24 brandweerposten rukken uit met 4 personen. Het volgende voertuig komt later. Dit betekent dat ongeveer 30-40 % van de burgers in Zeeland te laat en/of te weinig spoedeisende brandweernoodhulp krijgt". Download hier het persbericht.

Dit dekkingsplan, een foto van de situatie in november 2008, geeft geen rooskleurig beeld te zien. De presentatie van de foto over de bezettingen overdag en ’s nachts is op zichzelf juist vanuit de verantwoordelijkheid van het bestuur. Dat deze situatie echter zonder Plan van Aanpak is gepresenteerd, is ronduit onbegrijpelijk geweest. Dat je iets constateert voor de burger: prima maar wat doe je er vervolgens aan. Er staan nota bene burgers in een aantal dorpen de wachtrij. Een provinciale campagne over de Brandweer Vrijwilligers kan het 'maatschappelijke goud' doen binnenlopen. Lees hier de belangrijkste bladzijde uit het dekkingsplan het dekkingsplan van Zeeland.

Daarna: 27 november 2009 Drama in Apeldoorn: "Sluiting kazerne Wormen"

"Bijna alle vrijwillige brandweermannen van de Apeldoornse brandweerpost Wormen zijn donderdagavond opgestapt. Hun ontslagbrieven en piepers leverden ze in bij burgemeester De Graaf. Dit gebeurde na de discussie over de reorganisatieplannen bij de Apeldoornse brandweer".

De raad stemde donderdagavond in met het voorstel om de brandweerkazerne in de wijk Wormen te sluiten. Volgens de brandweermannen zijn tien van de veertien vrijwilligers opgestapt, omdat ze het oneens zijn met het sluiten van hun post. De gemeente wilde dat deze vrijwilligers de brandweer in het centrum van Apeldoorn zouden ondersteunen.

De dag ervoor hebben, wij kwamen er toen pas achter, wij nog een ultieme poging gedaan om tijd te winnen en een brief naar de gemeenteraad gestuurd. Wij hebben toen op hen een beroep gedaan nu af te zien van sluiting van de brandweerpost Wormen in Apeldoorn-Zuid. Lees hier die brief.

Daarna: 28 december 2009 2de Kazerne in Meerssen: "Kazerne Ulestraten gesloten"

"De brandweerkazerne Ulestraten in Zuid Limburg is op 8 december jl. buiten dienst gesteld en zal naar verwachting binnenkort gesloten worden. Al eerder sloot een kazerne in Limburg namelijke Geulle. Beide kazernes bevinden zich in de gemeente Meerssen.

Met onmiddellijke ingang gaan de brandweerposten van Meerssen en Ulestraten zeer nauw samenwerken. In verband met het te kleine aantal vrijwilligers is, vooruitlopend op een definitieve beslissing over de sluiting van de post Ulestraten, met het gemeentebestuur afgesproken dat het overgebleven personeel uitrukt vanuit de post Meerssen". Lees hier ons nieuwsbericht hierover.

Kazernespreiding en opkomsttijden

Vroeger waren er, volgens Gerard Koppers, directeur van het Nederlandse Brandweer Documentatie Centrum, strengere normen gangbaar. Bij de oprichting van de beroepsbrandweer in 1872 moest de brandweer in Amsterdam zelfs binnen maximaal vier minuten bij een brand zijn. U kunt hier ook lezen dat de normen vóór 1992 een stuk strenger waren. Er was toen sprake van de classificering van risicogebieden van A naar F, bepaald door de toenmalige Rijksinspectie. Lees hier wat Gerard Koppers geschreven heeft over het ontstaan van tijdsnormen.

De opkomsttijden hangen natuurlijk samen met de kazernedichtheid. In een grote stad als Amsterdam zijn er meer kazernes per vierkante kilometer dan op het platteland. Logisch want er wonen en werken veel meer mensen en de bebouwingsdichtheid is erg hoog. Wel moet men bedenken dat ook in de grote steden er sprake is van oplopende opkomsttijden door sterk toegenomen verkeersdichtheden, en niet alleen tijdens de spitsuren.

Wat is de relatie met de preventiemaatregelen?

In het verleden is er een vaste relatie gelegd tussen de kazernedichtheid en opkomsttijden enerzijds en anderzijds de preventiemaatregelen die voorgeschreven worden in het Bouwbesluit en de brandveiligheidsconcepten van allerlei gebouwen.

Het Bouwbesluit (preventiemaatregelen voor elk bouwwerk) en de brandveiligheidsconcepten van speciale gebouwen die de veiligheid en de beheersbaarheid regelen, gaan van een 1ste lijnsoptreden van een basisbrandweereenheid met 6 personen uit binnen de daarvoor staande opkomsttijd.

Logischerwijze betekent dan een vermindering van het aantal kazernes en dus een verhoging de opkomsttijden meer preventieve maatregelen bij burger en bedrijfsleven. Anders blijft de balans tussen preventie en repressie niet in stand. Tenminste als de overheid hetzelfde niveau van brandveiligheid wil vasthouden.

De twee rekenmodellen: kazerne open, kazerne dicht?

Er was eens 1 rekenmodel, ontwikkeld door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). In 1992 werd dit gepubliceerd als de Handleiding Brandweerzorg; later aangevuld door de Handleiding Technische Hulpverlening.

Dit rekenmodel werd, en wordt nog naar grote tevredenheid gebruikt in het land. Uiteraard zijn er in de loop van de jaren allerlei verbeteringen in aangebracht. Het rekenmodel bestaat uit twee gedeelten die met elkaar in evenwicht werden gebracht: preventie in balans met repressie. Een gedeelte bestaat uit het zogenaamde risicoprofiel van een verzorgingsgebied of een gemeente of een veiligheidsregio. Hierin worden alle gebouwen ingevoerd met hun preventieve status.

Het resultaat hiervan is input voor de repressieve organisatie: hoeveel brandweerauto's (inclusief de ladderwagens en hoogwerkers om te redden) moeten er in hoeveel minuten er voor de deur staan? Dat tweede gedeelte wordt ingevuld door de gekozen organisatievorm, te weten het vrije instroom-, het consignerings-, het kazernerings- of het 24-uursmodel. Afhankelijk hiervan en de gegevens van de verwerkingstijd, uitruktijd en rijtijd wordt het dekkingspercentage en/of het overschrijdingspercentage duidelijk. Dit is het tweede gedeelte uit de rekenmethodiek.

Dat brengt tegelijk het tweede rekenmodel naar voren dat is ontstaan na de evaluatie in 2002 van de Handleiding brandweerzorg. De hoofdconclusie van de onderzoekers die de evaluatie uitgevoerd hebben, luidde: "Naar ons oordeel dienen de handleiding en de aanvulling TH te worden gehandhaafd, waarbij beide handleidingen het best kunnen worden geïntegreerd". Lees dit hier op pagina 3 van het rapport.

Opmerkelijk is dan, dat in aansluiting hierop, er door het Ministerie van BZK een Leidraad Repressieve Brandweerzorg opgesteld wordt die meer een beschrijvend karakter heeft dan de Handleiding die vooral rekenkundig is vorm gegeven. En dit terwijl de evaluatie van ditzelfde Ministerie slechts de Handleiding wilde handhaven en 'updaten'.

In aansluiting daarop is er ook nog eens een tweede rekenmethode ontstaan. Er zijn dus nu 2 rekenmethoden op de markt die bovendien verschillende uitslagen kunnen geven. De zogenaamde SAVE-methodiek stuurt voornamelijk op aard, ernst en omvang van overschrijdingen ("waar ben je te laat en hoe erg is dat?") en de zogenaamde CARE-methodiek stuurt op zogenaamde dekkingspercentages ("hoe vaak ben je op tijd?").

Toepassing van beide methodieken geven geen garantie op een gelijkluidende uitslag. Het kan net een pendelbeweging van de slinger van een klok zijn: "kazerne open, kazerne dicht". De VBV en de Tweede Kamer gaan voor één rekenmethodiek, ondergebracht bij het RIVM die ook de ambulance-spreiding voor het gehele land verzorgt. De minister van BZK heeft de motie van de Tweede kamer overgenomen en neergelegd bij het Veiligheidsberaad.

Welke belangen spelen er landelijk, regionaal en lokaal?

Landelijk wil de minister van BZK de gemeentebesturen en de veiligheidsregio's de ruimte bieden af te wijken van de landelijke norm. Dit staat in het Besluit Veiligheidsregio's waar u hier de laatste versie kunt lezen. Kijk hiervoor bij hoofdstuk 3 Eisen Brandweerzorg. Een landelijke norm waar lokaal en regionaal het recht om daarvan af te wijken.

Dat gaat allerlei verschillen geven tussen veiligheidsregio's en gemeenten. In de ene gemeente mag de brandweer er bijvoorbeeld 15 minuten over doen en de andere veiligheidsregio maar 7 minuten. Dat gaat niemand meer begrijpen, laat staan uitleggen aan de burger die 112 gebeld heeft. De ene Veiligheidsregio introduceert brandmelders en denkt aan oprekken van opkomsttijden naar 15 minuten en de andere doet dat niet.

De Tweede Kamer heeft hier een groot aantal vragen over gesteld. Zij maken zich, met de VBV, zorgen over deze ontwikkeling. Lees hier de vragen die er gesteld zijn. In augustus 2009 heeft de minister van BZK hierop gereageerd en jammer genoeg houdt zij vast aan haar standpunt om toch de lokale en regionale besturen het recht geeft om af te wijken.

NVBR standpunt

De NVBR heeft gereageerd op de resultaten van onze webenquête op 8 oktober 2008 met een artikel in het Nederlands Dagblad. Zij vond onze lijst van gesloten en bedreigde brandweerposten slordig. In het artikel van 8 oktober erna, gaan Stefhan Wevers en Ruud van Vliet met elkaar in discussie over cultuur, werfkracht en modernisering. Lees dat hier.

Het standpunt van de NVBR ten aanzien van de uitzonderingen is helder. Zij wil aan het bevoegd gezag (gemeente of veiligheidsregio) de mogelijkheid bieden om beargumenteerd af te wijken van de normtijden door het treffen van gelijkwaardige oplossingen in proactieve en/of preventieve zin. Daarmee wordt een directe link gerealiseerd tussen de risicobeheersing en de incidentbeheersing als ‘communicerende vaten’ binnen het begrip brandveiligheid.

De NVBR vindt het belangrijk om een meer conceptuele en integrale kijk op brandveiligheid te introduceren. Hierin staat het maatschappelijk effect centraal en is de opkomsttijd, als minimale eis, niet dogmatisch. Immers, de opkomsttijd van de brandweer is slechts één aspect van brandveiligheid. In alle geldende brandbeveiligingsconcepten wordt uitgegaan van een samenhangend stelsel van proactieve/preventieve en preparatieve/repressieve maatregelen. Lees verder hier de brief waarin dit verwoord staat.

VBV standpunt: één landelijk plan!

In onze Nota van Advies aan de minister van BZK, mevrouw Ter Horst, van juli 2008 over het concept-Besluit heeft de VBV al aangegeven dat zij tegen de uitzonderingsbepalingen is. Lees hier onze Nota van Advies op pagina 17 en 18 waar ons standpunt staat verwoord.

De VBV pleit samen met de beroepsvakorganisaties voor al het beroeps en vrijwillig brandweerpersoneel dat er 1 landelijk project komt om de samenhang te bewaren met huidige kazernedichtheid (met voertuigbezettingen) en het Bouwbesluit pleiten wij voor één rekenmodel in combinatie met één landelijk dekkingsplan, dat wordt ontwikkeld en beheerd door het RIVM. Een uniform model ter ondersteuning van lokale en regionale processen; zoals in het verleden. Lees hier hun brief met beter en goedkoper plan.

Concreet: wij adviseren het uitzonderingsartikel 3.1.5 uit het Besluit VR te schrappen en de artikelen 3.2.1 t/ 3.2.4 zo in te richten dat er 1 landelijk rekenmodel komt, met 1 landelijk dekkingsplan komt met 1 beheerder (RIVM) waarbij er maar 1 sluitend landelijk registratiesysteem wordt ingericht waarbij de bestaande CBS systematiek wordt gehandhaafd.

Documentatie in volgorde zoals vermeld in dit dossier

Nieuwsberichten van website